Zaanstad wil werk maken van verdichting en verandering, maar dat kan niet zonder hulp van buiten. Ook Amsterdam moet kiezen voor herontwikkeling van de IJ-oever. "Alleen lukt het ons niet", meent de Zaanse wethouder Dennis Straat.

De oproep van Rijksbouwmeester Liesbeth van der Pol om in de Amsterdam Metropool de aandacht sterker te richten op woningbouw in de bestaande stad, valt bij de Zaanse wethouder Dennis Straat (VVD) in meer dan goede aarde. "Ze heeft gelijk. We moeten in de regio opnieuw nadenken over onze bouwambities.” Bouwen in de bestaande stad valt op middellange termijn te verkiezen boven grootschalige nieuwbouw in Almere, vindt Dennis Straat. Nog belangrijker; de verslechterde economie dwingt volgens hem daar toe. "De crisis heeft de woningmarkt veranderd. We kunnen prachtige plannen maken om ergens vele duizenden nieuwe woningen te bouwen, maar dat krijgen we voorlopig niet voor elkaar." Straat verwijst naar nieuwbouwwijk IJburg, hij was tot begin dit jaar wethouder in het Amsterdamse stadsdeel Zeeburg. "De markt beweegt naar een andere schaal, naar kleinere projecten. Als een ontwikkelaar voor start bouw zeventig procent van zijn aanbod wil verkopen, dan lukt dit makkelijker bij 25 dan bij 250 woningen."

Straat wil nadrukkelijk niet de concurrentie aangaan met de voorgenomen schaalsprong van Almere. Maar als je het hem persoonlijk vraagt, dan kan hij zich niet voorstellen dat het Rijk de komende jaren miljarden beschikbaar heeft voor een kostbare verbinding door het IJmeer. "Dat geld is er simpelweg niet. De regio moet dus nadenken over wat dat betekent, en de vraag beantwoorden of we niet via eenvoudiger ingrepen aan onze bouwopgave kunnen voldoen. Zeker voor de middellange termijn biedt de bestaande stad een alternatief. Daar ligt al een goede infrastructuur. Zaanstad beschikt over zes treinstations."

De gemeente Zaanstad komt eerdaags met een ontwikkelingsstrategie. "Er ligt al een opgave om binnenstedelijk zeven- tot tienduizend nieuwe woningen te bouwen. Daarvoor hebben we verschillende locaties beschikbaar: braakliggende terreinen, industriële gebouwen die een nieuwe bestemming kunnen krijgen, tussenplekken. Op het noordelijk gelegen schiereiland De Hemmes aan de wijde Zaan, langs de oost- en westoever van de stadse Zaan, aan de Houthavenkade, in de Baai van Zaandam of op het Hembrugterrein in de Zaanmonding." Woningbouw zal nergens makkelijk zijn. "De Zaan vormt het oudste industriegebied van West-Europa. In onze fabrieken en bedrijven vinden duizenden mensen werk. Die bedrijvigheid hoort bij het DNA van de stad. Die moeten we willen behouden, maar die fabrieken veroorzaken wel milieucontouren. Met name geluids- en geuroverlast." Het is volgens Straat een kwestie van puzzelen. "Wij zijn met het bedrijfsleven in gesprek over innovatieve milieuverbeterende investeringen. Mogelijk zijn sommige bedrijven wel toe aan verplaatsing; al is dat geen doel op zich. Maar dat is niet genoeg. Uiteindelijk zullen wij onze milieuregels en alle procedures daar omheen tegen het licht moeten houden. Als we echt woningen willen bouwen, dan ontkomen we daar niet aan." Straat wil overigens niet alleen stedelijke appartementen toevoegen langs de Zaan. Het hoort ook tot de kwaliteit van zijn stad om mensen voor een redelijke prijs een eengezinshuis met ruime tuin te bieden. De grootste uitdaging ligt volgens hem aan de zuidkant van de stad bij de monding van de Zaan, langs het Noordzeekanaal. Hier ligt aan de oostkant de Achtersluispolder (bedrijventerrein) en aan de westkant het Hembrugterrein (voormalig militair industrieel complex). "Daar kunnen we niet onmiddellijk grote aantallen woningen realiseren - al zijn er wellicht mogelijkheden bij het bos op het voormalige defensiedomein -, maar het biedt wel een geweldige kans Zaanstad een nieuw gezicht aan het water te geven."

De gemeente denkt voor de Zaanmonding aan geleidelijke verandering. De eerste stap kan bestaan uit het verbeteren van de verbindingen, met een fietsroute en een hoogwaardige busverbinding tussen Zaandam en het toekomstige kopstation van de Noord-Zuidlijn in Amsterdam Noord. Ook een (snelle) bootverbinding over het IJ mag niet ontbreken. Verder is het volgens Straat zaak om functies te creëren waardoor mensen dat geïsoleerd gelegen gebied in bezit willen nemen, in de vorm van creatieve bedrijvigheid, hotels, restaurants of watersportvoorzieningen. Wil zo'n ontwikkeling kans maken, dan moeten allerlei barrières worden geslecht. Niet alleen fysiek, ook bestuurlijk. Hij voorziet een ingewikkelde discussie bij de buren. "Amsterdam heeft tot op heden vooral gekozen voor de groei van Almere. Nu die ontwikkeling voor de (middel)lange termijn onzeker wordt, moet een alternatief op tafel komen. Maar dan moet ook Amsterdam een duidelijke keuze maken voor de Zaan en het IJ. Alleen lukt het ons niet."
(Cobouw, 28-09-2010)