Het formuleren van kernopgaven gaat een stap verder dan het bieden van een ontwikkelingsrichting. In totaal onderscheidt de Stuurgroep Duurzaamheid een zestal opgaven om te komen tot een duurzame Metropoolregio Amsterdam in 2040, te weten:
- Intensieve samenwerking op alle fronten
- Behoren tot de Europese voorhoede in de duurzame economie
- Klimaatbestendig
- Onafhankelijk van fossiele brandstoffen
- Sterk verminderde ecologische voetafdruk
- Intensief geïntegreerde regionale stad
1. Intensieve samenwerking op alle fronten
Intensieve samenwerking op alle fronten is een randvoorwaarde om te komen tot duurzame ontwikkeling en samen te vatten in de woorden ‘gevoel van verbondenheid'. De kwaliteit van de samenleving is misschien wel de belangrijkste waarde van de metropoolregio. Die kwaliteit is veelzijdig: een open samenleving waarin iedereen kansen krijgt om in te stappen en te groeien, met sociale samenhang en een gevoel van verbondenheid. Sleutelwoorden zijn een eerlijk, efficiënt en transparant bestuur, ondernemerschap, zelfredzaamheid en vindingrijkheid, cultuur en ‘diepgang', zorgzaamheid en samenhang tussen de generaties - kinderen, jongeren en ouderen. Kwaliteiten die de metropoolregio altijd zal blijven nastreven. Samenwerking is daarbij het sleutelwoord:tussen overheden, tussen buurgemeenten, tussen sectoren, tussen publiek en privaat, tussen groepen in de samenleving, lokaal en internationaal.
2. Behoren tot de Europese voorhoede in de duurzame economie
Een goed draaiende economie is cruciaal voor welvaart, sociale kwaliteit en onderhoud van de fysieke omgeving. Tegelijkertijd bepaalt de economische sector een groot deel van het ruimtebeslag, het transport en de energieconsumptie, zaken die nu juist een nieuwe benadering vragen. De overgang naar een duurzame economie houdt in:
- Verkennen welke economische clusters op het gebied van duurzaamheid (kennis, technologie, of nog anders) kansrijk zijn in de Metropoolregio Amsterdam en welke actie dat van de overheden vraagt.
- Onderzoeken hoe duurzaamheid de belangrijkste economische clusters van de metropoolregio kan versterken door bijvoorbeeld risico's en onzekerheden van bedrijven en clusters van bedrijvigheid te verminderen.
- In kaart brengen welke duurzaamheidsontwikkelingen in de metropoolregio kansen bieden voor een fundamentele heroriëntatie binnen de betreffende sector/cluster.
- Bekijken hoe om te gaan met sectoren die niet of moeilijk te verduurzamen zijn, bijvoorbeeld vanwege een permanente ruimtebehoefte of structurele afhankelijkheid van fossiele brandstoffen.
3. Klimaatbestendig
Volgens plan is de metropoolregio in 2040 klimaatbestendig. Het watersysteem moet dan robuust zijn en toegerust op periodes van extreme droogte of wateroverlast. Dit vraagt forse investeringen, maar biedt tegelijkertijd de kans om het water in en om de steden nog beter samen te laten gaan met ruimtelijke, economische en ecologische doelen.
Klimaatbestendigheid van de metropoolregio houdt in:
- Het overstromingsrisico vanuit Noordzee, IJsselmeer en rivieren ligt binnen aanvaardbare grenzen.
- Het waterbufferend en waterbergend vermogen van de steden en de landschappen is zodanig vergroot, dat het veranderende klimaat niet tot onaanvaardbare (drink)watertekorten of wateroverlast leidt.
- Bij het aanpassen van het watersysteem is steeds gezocht naar win-win-oplossingen op de raakvlakken met ruimtelijke, economische en ecologische doelen.
- De waterkwaliteit beantwoordt aan de Kaderrichtlijn Water.
- Grondwaterstromen worden niet belemmerd door ondergronds bouwen.
- Gebieden die te maken hebben met verzilting of verdroging, zoals diepe polders, krijgen waar nodig extra aanvoer van zoet water of alternatieve vormen van land- en tuinbouw.
Lees verder ---> Uitwerking klimaatopgave voor water
4. Onafhankelijk van fossiele brandstoffen
De metropoolregio moet in 2020 klimaatneutraal zijn en in 2040 onafhankelijk van fossiele brandstoffen. Daarvoor zijn meerdere, dwingende redenen aan te geven. Ten eerste dient ook op lokaal en regionaal niveau actie te worden ondernomen om de omvang van de klimaatverandering te beperken. Verder draagt een vermindering van het fossiele energiegebruik direct bij aan een betere luchtkwaliteit in de metropoolregio. Daar komt bij dat de prijzen van fossiele energiedragers de komende decennia naar verwachting sterk zullen stijgen. Tot slot gebruiken veel ‘producerende' landen hun olie en gas in toenemende mate voor geopolitieke doeleinden.
Samengevat omvat de noodzakelijke energietransitie de volgende elementen:
- Mede afgedwongen door stijgende energieprijzen heeft de metropoolregio een maximale energie-efficiëntie bevorderd in alle sectoren
- De energievoorziening is bottom up opgezet: de metropoolregio heeft haar eigen hernieuwbare energieproductie tot het maatschappelijk aanvaardbare maximum opgevoerd. Hierbij wordt een reeks van bronnen benut, zoals energieleverende gebouwen en kassencomplexen, windfarms op land en warmte/koudeopslag. De rest van de benodigde hernieuwbare energie wordt geïmporteerd van buiten de metropoolregio.
- De CO2-uitstoot die aan de metropoolregio kan worden toegeschreven is met meer dan 100 procent gereduceerd ten opzichte van het niveau van 1990.
- De metropoolregio heeft bijgedragen aan een radicale versnelling van de energietransitie in de transportsector naar CO2-arme en -neutrale vervoersvormen.
- De belangrijkste energiedrager is elektriciteit. Waterstof is wellicht belangrijk als brandstof voor transport. Warmte en biobrandstoffen zijn lokaal aanvullend op elektriciteit. Energievoorziening door aardgas is afgebouwd.
- Het regionale energienetwerk is omgevormd tot een smart grid: slim en efficiënt (door verweving ICT en energienetwerk), decentraal (iedereen kan energie aan het net leveren) en flexibel (het netwerk wordt gevoed met energie uit een reeks van hernieuwbare energiebronnen), waarbij het net is berekend op de grotere fluctuaties in energieleverantie die hiermee gepaard gaan.
Lees verder ---> Uitwerking opgave duurzame energie
5. Sterk verminderde ecologische voetafdruk
Werken aan een duurzame metropoolregio houdt in dat zorgvuldig wordt omgegaan met vernieuwbare en niet-vernieuwbare hulpbronnen als voedsel, drinkwater, grondstoffen en materialen. Dit betekent dat de effecten van het dagelijks handelen op de ecologie worden verminderd. Dit houdt in:
- Het gemiddelde aantal voedselkilometers (de transportinhoud van voedsel) is substantieel gedaald. De metropoolregio haalt een groter deel haar voedsel dus van dichterbij, zo mogelijk uit het eigen agrarische gebied.
- Door zorgvuldig en efficiënt (her)gebruik van (drink)water in huishoudens, landbouw en industrie is de aanvoer van drinkwater van buiten de metropoolregio en de winning van drinkwater binnen de regio substantieel teruggebracht.
- De gemiddelde afvalproductie per persoon is in de metropoolregio substantieel afgenomen. Afvalverbranding is sterk gereduceerd. De rest van het afval wordt waar mogelijk hergebruikt, mede dankzij een brede toepassing door de bedrijven in de regio van ‘cradle to cradle'-principes en door Europese regelgeving voor verpakking en productie. Dumpen/landfill is en blijft nul.
6. Intensief geïntegreerde regionale stad
Een sterk geïntegreerde regionale stad houdt in dat de kernopgaven 1 t/m 5 zijn gehaald dankzij een slimme regionale planning. Het Ontwikkelingsbeeld Noordvleugel 2040 heeft hiervoor de basis gelegd. Aan de uitgangspunten van het Ontwikkelingsbeeld is strak de hand gehouden. Ongeregisseerde ‘dunne uitbreiding' is voorkomen. Stedelijke transformatie heeft de steden compacter en leefbaarder gemaakt.
Samengevat zijn in 2040 de volgende hoofdopgaven verwezenlijkt:
- Door vernieuwende stedelijke transformatie zijn de (oude) steden concurrerend, waterrobuust en efficiënt met ruimte, energie en hulpbronnen.
- De metropolitane landschappen zijn behouden en zowel programmatisch/economisch als qua bereikbaarheid beter gekoppeld aan de stad.
- Het regionale OV netwerk is versterkt en uitgebreid.
- Schaalsprongen: Almere en Haarlemmermeer zijn voorbeeldsteden op het vlak van duurzame stedebouw.
- De drie ‘ports' - Schiphol, Haven en Greenport - zijn ‘groen' en passen qua economisch profiel bij de metropoolregio als duurzame metropool.
